Palen-Project

Uit Vecht.nl
Ga naar: navigatie, zoeken

Project: Het plaatsen van landschapspalen met bijbehorende informatiepanelen

                                  “Hoe diep zijn wij gezonken”

1 juni 2014

Projectleiding: Vechtplassencommissie, Hoogstraat 20 1381 VS Weesp Postbus 5347 1380 GH Weesp

Projectleider L.R.Mur E.mail: Mur@Vecht.nl

Projectteam: Vechtplassencommissie (projecttrekker) Stichting Lopikerwaard Landschap Erfgoed Utrecht Gebiedscommissie Utrecht west, werkgroep Recreatie, Landschap en Cultuurhistorie.

Kader. Dit project probeert aan te geven hoever het Hollands/Utrechtse veenlandschap in de laatste duizend jaar is gezakt. In deze aanvraag richten we ons op het westelijke deel van de provincie Utrecht. Het zakken wordt aanschouwelijk gemaakt door gecodeerde palen. In deze aanvraag worden aan de Gebiedscommissie Utrecht-west een drietal palen gevraagd die geplaatst zullen worden in west Utrecht. In een later stadium zullen er in deze streek meer palen geplaatst worden. Het is de bedoeling om samen met Landschap Noord Holland een aantal palen te plaatsen in het Noord-Hollandse deel van de Vechtstreek een aanvraag hiervoor is in voorbereiding.

Een vergelijkbaar project is uitgevoerd in Waterland. De lengte van de paal geeft ook hier het zakken vaan het landschap weer. Op de palen in Waterland geven de kleuren de perioden vanaf jaar het 1000 aan.

Kosten Kosten totaal: 34.975 E Aangevraagd bij Gebiedscommissie Utrecht west: 22.975 E Eigen bijdragen: 12.000 E (VPC, St. Lopikerwaard)

Inleiding. Het landschap van Utrecht west heeft een bijzonder fascinerende geschiedenis waarin zowel de natuur als de mens een belangrijke rol hebben gespeeld en nog steeds spelen. De bezoeker van het landschap vraagt steeds meer informatie. Kwam hij vroeger vooral om het fraaie landschap te beleven, nu wil hij ook geïnformeerd worden over het heden en het verleden van de streek. Met deze informatie gaat de toerist anders en selectiever zijn omgeving bekijken. Hij neemt waar dat het water in de sloten van de veengebieden hoog staat en dat er op verschillende plaatsen maatregelen genomen worden om het zakken van het landschap te verminderen. Dit maakt een tochtje door het west Utrechtse veengebied extra aantrekkelijk.

Het zakken van het landschap. Één van de meest opvallende wetenswaardigheden van grote delen van het west Nederlandse veenlandschap is dat het in duizend jaar meters flink is gezakt, waardoor het nu onder het niveau van de zee ligt. Door middel van het ‘palen project ‘ willen we laten zien hoe hoog het land vroeger gelegen heeft, hoe ver het nu onder het niveau van de zee ligt en welke processen hier de oorzaak van zijn.

De laatste duizend jaar zijn grote delen van het landschap van west Nederland meters gezakt. Lag het vroeger enige meters boven het zeeniveau, nu ligt het er, afhankelijk van de locatie 1-6 m onder. De processen die geleid hebben tot deze bodemdaling zijn nauwkeurig bekend:

- De geologische daling van het gehele Noordzeebekken ( tektoniek)

- Vertraagd terugveren van de bodem van Scandinavië, die eerder gezakt was door het gewicht van de ijskap, waardoor dat Scandinavië stijgt en ons gebied zakt. (glacioisotatie)

- Het samenpersen van het veen door zware lagen daarboven (compactie)

- Het onttrekken van water aan het veen, waardoor het volume van de veenlagen krimpt (verdroging)

- Het verteren van het veen zodra het boven het grondwaterniveau komt (veenoxydatie)

- Het vervenen, het winnen van veen voor de turfproductie.

De landschapspaal. Hoe een ieder van deze processen hun invloed hebben gehad op het huidige peil van het land kunnen we aangeven met een landschapspaal. Het hoogste punt van de paal geeft aan hoe hoog het landschap 1000 jaar geleden heeft gelegen. Met verschillende kleurbanden kunnen we aangeven wat het belang is van de verschillende hierboven genoemde processen. Ook kunnen we op de paal aangeven hoe hoog de zee nu staat. Een informatiepaneel moet met een heldere en verklarende tekst informatie geven voor de kleurcodering van de palen. De meeste palen zullen een lengte hebben tussen de 4 en 6 m , in de droogmakerijen kan de lengte oplopen tot boven de 10 m.

Doel. Het doel van het project is om de bewustwording van de historische processen en de noodzaak tot bescherming van het veenlandschap bij een breed publiek te activeren. Het gaat hierbij om zowel de bewoners van het gebied als wel , de passerende toerist en recreant.

Situering van de palen. De palen hebben een duidelijke educatieve en recreatieve functie. Ze zullen dus geplaatst worden op punten die door recreanten druk bezocht worden, zoals kruispunten van wandel- en fietspaden, TOP’s en musea. Het zullen punten zijn waar de bodemdaling aanzienlijk is. Dit kan zijn in de diepe droogmakerijen, maar ook in niet-verveende delen van het veenlandschap.

Paal met manchet en bank bij een kruising van wandel- en fietspad.

Communicatieplan Zodra de palen zijn gerealiseerd zullen ze zoveel mogelijk op alle verschillende informatiesystemen die beschikbaar zijn voor de recreatie en het toerisme worden aangegeven. Dit kunnen gedrukte routebeschrijvingen zijn of websites zoals Venster op de Vecht en informatie via de ANWB.

Opzet van de aanvraag. In totaal zouden er in Utrecht west waarschijnlijk 6-10 plaatsen geschikt zijn voor de plaatsing van een paal. Een nadere inventarisatie zal dit moeten uitwijzen. Als initiatiefnemers willen wij eerst bezien hoe de ontwikkeling en het gebruik gaat van een klein aantal palen. Om het project te starten wordt in deze aanvraag de ontwikkeling en plaatsing van drie palen voorgesteld. Hierbij denken wij aan plaatsen waar het landschap ongeveer 4 m is gezakt. De palen worden vanuit dit project aangeboden aan de eigenaar of beheerder van de gronden, die daarna de verantwoordelijkheid heeft voor het onderhoud. Dit onderhoud zou via het LEU kunnen verlopen. De komende maanden zal in samenspraak met de grondeigenaren bepaald worden waar deze drie eerste palen geplaatst zullen worden. Een voorwaarde voor de plaatsing zal zijn dat de palen tien jaar blijven staan. Met deze aanvraag wordt ook veel voorbereidend werk gedaan voor de palen daarna, waardoor de kosten voor de vervolg serie lager zullen zijn. Een eenheid zal bestaan uit een paal, een informatiepaneel en een bank.

Vervolg van het project. Voor de volgende series palen zullen de kosten aanzienlijk minder zijn daar gebruik gemaakt kan worden van de opgedane ervaringen. Tevens gaan wij ervan uit dat in de volgende series palen de eigenaar of beheerder van de grond een bijdrage levert aan de realisatie.

De informatiemanchet van de Waterland-palen De kleuren geven hier de periodes in de tijd aan. In ons voorstel zullen de kleuren de processen aangeven.

Uitvoering.

- Opstellen van plan van eisen waaraan de landschapspaal moet voldoen

- Selecteren van de locaties waar een landschapspaal geplaatst kan worden, overleg met grondeigenaren en afspraak over beheer.

- Verzamelen van detail informatie die op de palen en op de informatieborden wordt gegeven (zoals het zakken van het oppervlak per locatie via verzoek aan TNO)

- Ontwerpen van de landschapspaal en informatiepaneel

- Vergunningen aanvragen

- Definitief ontwerp landschapspaal goedkeuring

- Productie landschapspaal en paneel

- Plaatsen landschappaal en paneel, werkomschrijving/bestek

- Communicatie

- Opening

Begroting in delen