Pact van Rijnauwen

Uit Vecht.nl
Ga naar: navigatie, zoeken

'Partijen zullen dit nationaal project gebruiken als een proeftuin voor innovaties op het gebied van bestuur, beleid en uitvoering'.'


Dit voorstel sluit daar nauw op aan:

- op het gebied van bestuur stellen wij de Imby benadering voor,

- op het gebied van beleid bieden wij een toepassing van het Cradle to Cradle principe,

- op het gebied van uitvoering stellen wij een innovatieve toepassing van composieten en een combinatie van brug en informatiecentrum voor.


De Kraijenhoffbrug / Krayenhoff brug is een lichte fiets- en voetgangersbrug, bestemd voor de recreatieve verbinding van het stroomgebied van de Amstel en de Vecht. De toelichting omvat de volgende onderdelen:

- IMBY

- C2C

- UITVOERING'

Klik hier voor een impressie van de fietsbrug en voor een dwarsdoorsnede van de fietsbrug.

IMBY

Overheidsbeslissingen die een ingreep vormen op de leefomgeving roepen bij de bevolking vaak een 'nimby' reactie op. 'Goed plan', echter: 'not in my back yard'... Die reactie ontstaat vaak doordat ontwikkelingen buiten het zicht van de betrokkenen worden voorbereid. Zodra een inspraakronde uitgaat van reeds inhoudelijk of politiek uitgewerkte plannen, gaat het fout. De overheid ziet een planning mislukken, de betrokkenen zien zich voor een fait accompli gesteld. Inspraak lijkt in de afgelopen jaren daardoor verworden tot een obligate manifestatie van wederzijdse argwaan. Een fundamenteel andere aanpak is noodzakelijk.

Dit voorstel is ontworpen vanuit het Imby principe: de zorg voor de achtertuin en de betrokkenheid van de directe leefomgeving wordt juist aangewend. De kennis van de plaatselijke omstandigheden wordt benut om tot een geëigende oplossing te komen. Door uit te gaan van de zorg en het enthousiasme dat men steekt in 'de eigen achtertuin', is de kans op fouten kleiner en zal men sneller tot resultaat komen.

De essentie van Imby is een blanco start. Dat wil niet zeggen dat er niets getekend mag zijn, er mag echter niets ondertekend zijn. Ofwel; aan wat er getoond wordt mogen geen verplichtingen kleven. Ontwerpen is het vinden van specifieke oplossingen voor specifieke situaties. Het zijn juist de randvoorwaarden die een ontwerper uitdagen tot oorspronkelijkheid. Daarmee start het creatieve proces.

Door een combinatie van betrokkenheid en informele organisatiekracht, zijn in het geval van Nigtevecht de kaders voor een fietsbrug glashelder gedefinieerd. In een eerder proces is al gebleken dat men wist aan te geven wat men wel wilde. Dat werkt aanzienlijk constructiever dan formuleren wat men niet wil. Het onderstaande voorstel is daar het resultaat van.


C2C

Het Cradle to Cradle principe maakt een duurzame productie en industriële bedrijvigheid mogelijk zonder de economie af te remmen. Feitelijk zijn alle elementen van het C2C principe al jaren bekend. Nieuw is de samenhang en het perspectief dat ermee gegeven wordt. De elementen bestaan uit: zuinig zijn met grondstoffen, ontwerpen op herwinbaarheid van materialen en een minimale belasting voor het milieu tijdens het gebruik van het product. Dit ontwerp is volledig op de C2C gedachte georiënteerd.

Op een onlangs gehouden congres over dit onderwerp heeft minister Cramer aangegeven dat binnen zeer afzienbare tijd alle overheidsopdrachten moeten voldoen aan C2C eisen. Wij menen dat wij niet hoeven te wachten op regelgeving om het C2C principe volledig in het ontwerp toe te passen. Zuinig

De brug gaat uit van de lichtste vorm die naar de huidige stand van de techniek en binnen aanvaardbare kosten mogelijk is. Het brugdek is daartoe uitgevoerd als een koker van composiet. Dit is een verzamelnaam voor vezelversterkte kunstharsen.

Elke kilo materiaal die -zoals in dit geval- 50m uit de oever boven het kanaal wordt gehangen, vereist een veelvoud aan materiaal in hulpconstructies. Door de keuze voor een zo licht mogelijk brugdek worden alle hulpconstructies ook aanzienlijk lichter dan gebruikelijk. Een voor deze situatie licht uitgevoerde brug in staal weegt 250-300 ton. De keuze voor composieten brengt het gewicht van het brugdek terug tot 42 ton. De boog is uitgevoerd in staal maar kan ook aanzienlijk lichter dan normaal worden uitgevoerd. Bij de gekozen hoogte van 10m weegt deze een 25 ton. De brug komt daarmee van landhoofd naar landhoofd op zo´n 100 ton. Het spreekt vanzelf dat hiermee ook de landhoofden lichter kunnen worden uitgevoerd.

De brug heeft een recreatieve functie en wordt geplaatst in een gebied dat zijn waarde ontleent aan het landelijke karakter. Wij gaan daarom ook zuinig om met ruimte. In plaats van lange hellingbanen hebben we de op- en afritten uitgevoerd als helix. Deze vorm gaat niet alleen zuinig om met de ruimte maar ook met materiaal. Door de stapeling van de wegdekken, draagt de constructie drie wegdekken tegelijk.

De lichte uitvoering vereist een limitering van de belasting tot de wettelijke normen voor gebruik door voetgangers en fietsers. Dit wordt bereikt door de landhoofden te gebruiken als toegangspoorten. Tweewielers hebben vrij toegang. De toegang is echter belemmerd voor motorvoertuigen. Strooiwagens zijn niet nodig; het wegdek is voorzien van verwarmingselementen.

Recyclebaar

De brug bestaat uit beton, staal en composiet materiaal. Voor beton en staal zijn de herwinningsprocessen verregaand ontwikkeld. Voor de kunstharsen die in het composiet worden toegepast, zijn technieken in ontwikkeling waarbij de hars wordt ´gedepolimeriseerd´. Hierdoor ontstaan monomeer harsen die weer in andere producten gebruikt kunnen worden. Milieuvriendelijk

Door de toepassing van composieten is het schilderen niet meer nodig. De milieulast die het afschuren van oude verflagen en het opnieuw schilderen met zich mee brengt, komt dus ook te vervallen. Alleen de boog vereist een afwerklaag. Door Rijkswaterstaat is een studie gemaakt naar de milieubelasting van de verschillende materialen die voor een voetgangersbrug beschikbaar zijn. Hierbij zijn geschilderd staal, RVS, composieten, aluminium en beton met elkaar vergeleken in een 'life cycle analysis'. Composieten scoren hierin verreweg het best; de milieulast is minder dan de helft van de andere materialen.*

De brug kan CO2 neutraal worden door de naar het zuiden gerichte zijde te voorzien van fotovoltaïsche cellen. De voorgestelde toepassing gaat uit van zonnecellen die in de hardglazen balustrade gelamineerd zijn. Hierdoor kan een oppervlak van ruim 100m² worden bereikt. Door de stand en de zuidelijke oriëntatie is het rendement hier optimaal.

Deze brug kan daarmee een uiting worden van het Cradle to Cradle beleid van de overheid.


* Environmental considerations to structural material selection for a bridge-Lightweight Bridge decks conference Rotterdam March 2003.



UITVOERING

Het ontwerp is gebaseerd op het Programma van Eisen voor de fietsbrug uit 2001 en op de destijds geuite wensen van de bevolking en belangenorganisaties.


Brugdek

De brug bestaat uit een driehoekige koker. Deze verloopt van een ongeveer gelijkzijdige driehoek in het hart tot platte, gelijkbenige driehoeken aan de uiteinden. Door die verlopende vorm wordt een zeer slank uiterlijk gecombineerd met een grote stijfheid. In het hart van de brug waar torsiestijfheid verlangd wordt, is de gelijkzijdige driehoek optimaal. Aan de uiteinden waar een breed aanhechtingsvlak verlangd wordt, is een grotere breedte beschikbaar. De brede uiteinden dienen ook als uitkijk- en rustplek.

De breedte van het vrijhangende deel van het brugdek varieert van 4,7m ter hoogte van de beschoeiing waar de boog het wegdek kruist en 3,5m in het hart. Het wegdek is uitgevoerd met gescheiden banen De tuien zijn in het midden geplaatst met een onderlinge afstand van 12,5m, ofwel 1/8 van de breedte van het kanaal. In het voorstel bevindt het voetpad zich centraal in het midden van de brug waarbij fietspad en voetpad alleen in kleur zijn gescheiden.

Boog

De stalen boog heeft een driehoekige doorsnede en is over de volle lengte gelijk. De spatkracht wordt opgevangen met trekstaven die in het wegdek zijn opgenomen. Aan één zijde is de boog met een vaste oplegging aan het landhoofd verbonden, aan de overzijde is een beweegbare oplegging om rek en krimp op te vangen. De boog wordt ter hoogte van de oever afgesteund op een kolom. Deze kan alleen verticale krachten opnemen en dient om de overspanning tot de oevers te beperken. De zijdelingse krachten worden echter opgenomen door de landhoofden. Hiertoe zijn zware schoren aangebracht die tevens dienen om het verbrede wegdek te steunen. Aangezien de dijk van het ARK een primaire waterkering is, is het bouwen in de dijk onwenselijk. Daarom zijn de landhoofden aan de landzijde van de dijk geplaatst. Wanneer de relatief lichte landhoofden in de oever geplaatst zouden zijn, zouden ze kwetsbaar zijn voor onverhoopte aanvaringen. De steun bij de oever dient weliswaar voor de stabiliteit van de brug maar bij een aanvaring blijft de brug gesteund op de landhoofden. Het voordeel van deze constructie is dat het wegprofiel ongewijzigd kan blijven.

Landhoofden

De landhoofden bestaan uit gekromde wanden van gewapend beton. Hoewel de wanden een bescheiden dikte hebben, kunnen ze door hun vorm grote krachten opnemen. De vorm heeft echter meer voordelen. De wand vormt de scheiding tussen de openbare weg en de brug. Alleen twee openingen vormen de toegang. Die openingen verhinderen de toegang van gemotoriseerd verkeer. Het is zelfs mogelijk om motoren te weren door in de opening een bewegend vlak aan te brengen dat daalt bij een bepaald gewicht. Hoewel vandalisme ter plekke nauwelijks voorkomt, kan het wenselijk zijn om de brug 's-nachts af te sluiten. Het is betrekkelijk eenvoudig om de openingen te voorzien van zelfsluitende deuren met een tijdschakeling.

Opgangen

De helixvormige opgangen zijn afgestemd op recreatief verkeer. Woon-werkverkeer of ander dagelijks gebruik is nauwelijks aan de orde. In de afweging van kosten en landschappelijke aanwezigheid versus gebruikscomfort is voor deze compacte uitvoering gekozen. Bij de gekozen diameter van 25m en een stijging over 2½ winding is de buitenste rijstrook 200m. De binnenste baan heeft een steilere helling. Dit zal echter geen bezwaar zijn omdat het de dalende baan betreft. De hellingshoek kan overigens eenvoudig flauwer worden gemaakt door de diameter van de helix te vergroten. Daarnaast is het mogelijk om in de kern van de ruimte een trap aan te brengen.



Betekenis

Het Pact van Rijnauwen stelt: 'De verbindingen hebben de ontwerpeis dat ze de beleving en herkenbaarheid van de waterlinie versterken'. De brug ligt op de scheidingslijn van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam. Dit is dan ook de uitgelezen plaats om over de twee inundatieprojecten informatie te verstrekken. In het ontwerp zijn voorzieningen opgenomen om deze abstracte begrippen inzichtelijk te maken. Daartoe zijn de binnenzijden van de wanden uitgevoerd als één groot expositievlak. De opgangen zijn op enige afstand van dit vlak geplaatst. Hierdoor is de expositie veilig voor beschadiging of graffiti. Aan de oostzijde wordt de Nieuwe Hollandse Waterlinie toegelicht, de Stelling van Amsterdam aan de westzijde. Daarnaast wordt informatie gegeven over de rol van Cornelis Kraijenhoff in de ontwikkeling van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam.

Kraijenhoff

De brug is vernoemd naar Cornelis Kraijenhoff. Deze veelzijdige persoonlijkheid was de personificatie van het Nederlanderschap in de periode waarin Nederland zijn eigenheid bevocht. Hij wist als filosoof in de turbulente periode het belang van onze identiteit boven het politieke belang te stellen. Als cartograaf bracht hij het land met een voor die tijd uiterst nauwkeurige driehoeksmeting in kaart. Het doel was om inzicht te krijgen in de waterstanden, het debiet en de stroomsnelheden van de rivieren. Deze metingen vormden de basis voor zijn ontwerp van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Rond Amsterdam ontwierp hij de 'Posten van Kraijenhoff, een verdedigingslinie die voorloper vormde van de Stelling van Amsterdam. ...enzovoort.

Typologie

De brug heeft geen verwijzing naar een historische brugtypologie. Dat zou onzinnig zijn omdat bruggen in waterlinie termen 'accessen' zijn die zwakke plekken in de verdediging vormen. Accessen werden verdedigd door forten. Voor de streek zijn torenforten kenmerkend. De helixen vormen tekens in het landschap, verwijzend naar het torenfort, één in het Amstelgebied en de Stelling van Amsterdam en één in het Vechtgebied en de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

De typologie van de boogbrug vormt een bijdrage aan het karakter van het ARK. Op plaatsen waar buiten de bebouwing wegen en spoorwegen dit kanaal kruisen, zijn steeds boogbruggen toegepast. Door de constante die de boogbruggen vormen, wordt deze brug onderscheidend in de maat en de afwezigheid van lange op- en afritten. De functie van de brug is daardoor op afstand zichtbaar: een fietsbrug.

Kosten

Uitvoeringskosten

Hoewel composieten per kilo duurder zijn dan staal, kan zodanig op staal en beton worden bespaard dat de totaalsom voordeliger uitkomt. De besparing in grondstoffen leidt dus ook tot een besparing in kostprijs.

Het is voor een groot deel mogelijk om de uitvoeringskosten in te schatten. Wij gaan uit van de directe uitvoeringskosten, vermeerderd met een percentage voor de realisatiekosten. De begroting wordt als bijlage bijgevoegd. Resumerend schatten we de kans op 95% dat de brug zoals hier voorgesteld gerealiseerd kan worden binnen het budget van 10 miljoen euro.

Hierbij vormt de prijsontwikkeling van staal echter een onzekere factor. Door de sterk toegenomen vraag in China en India gelden voor staal welhaast dagprijzen. Omdat in dit ontwerp staal slechts een beperkt aandeel heeft, zal de verwachte prijsstijging hiervan enigszins uitvlakken. Wanneer deze brug geheel in staal zou zijn uitgevoerd, zou een aanzienlijk hogere onzekerheidsmarge aangehouden moeten worden.

Exploitatielasten

De kosten van dit ontwerp dienen over een langere periode te worden beoordeeld. De minimale onderhoudskosten door het vervallen van schilderwerk, het automatisch ijsvrij houden en de opbrengst van zonnestroom maken dit tot een voordelig ontwerp. Het spreekt vanzelf dat het verlagen van de exploitatiekosten een extra investering vergt, bijvoorbeeld in de vorm van zonnepanelen. Het is overigens zeer wel denkbaar dat deze investering en de uitvoering van de expositiewanden ook binnen het budget gerealiseerd kunnen worden.

Planning

Doordat er voor een groot deel gebruik is gemaakt van het voorwerk dat verricht is tijdens de planvorming in 2001, kan dit leiden tot aanzienlijke verkorting van het proces. Om de haalbaarheid van de toepassing van composieten te kunnen beoordelen, waren we genoodzaakt, de constructie al vrij ver uit te werken. De status is nu zodanig dat er in een paar maanden de VO status bereikt kan worden, wanneer dezelfde locatie gekozen wordt als in 2001. Voor de uitwerking tot de Definitief Ontwerp fase stellen wij een design and construct samenwerking voor met het gespecialiseerde ingenieursbureau Lightweight Structures. Omdat de in composieten uitgevoerde elementen gebaseerd zijn op algemeen toegepaste industriële technieken kan deze samenwerking leiden tot een open aanbesteding. Wanneer de formele procedures parallel lopen aan de engineering, kan medio 2009 de aanbesteding plaats vinden. De brug zou dan voor het einde van 2010 opgeleverd kunnen worden.